ഇന്ത്യയുടെ വാനമ്പാടി: ലതാ മങ്കേഷ്കർ

ലതാ മങ്കേഷ്കർ (സെപ്റ്റംബർ 28, 1929 – ഫെബ്രുവരി 6, 2022) പ്രശസ്തയായ ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര പിന്നണിഗായികയായിരുന്നു. “ഇന്ത്യയുടെ വാനമ്പാടി”, “ശബ്ദത്തിന്റെ രാജ്ഞി” (Queen of Melody), “മില്ലേനിയത്തിന്റെ ശബ്ദം” (Voice of the Millennium) എന്നിങ്ങനെ നിരവധി വിശേഷണങ്ങളാൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ലതാ മങ്കേഷ്കർ, ഇന്ത്യൻ സംഗീത ലോകത്തെ ഒരു ഇതിഹാസമാണ്. 80 വർഷത്തോളം നീണ്ട സംഗീത ജീവിതത്തിൽ 36-ൽ അധികം ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലായി ഏകദേശം 40,000-ത്തിലധികം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു.

🌟 ആദ്യകാല ജീവിതവും സംഗീത പ്രവേശനവും
മറാത്തി സംഗീത നാടകവേദിയിലെ ഗായകനായിരുന്ന ദീനനാഥ് മങ്കേഷ്കറിൻ്റെയും ശേവന്തിയുടെയും ആറ് മക്കളിൽ മൂത്തവളായി 1929-ൽ ഇൻഡോറിലാണ് (Indore) ലത ജനിച്ചത്. ഹേമ എന്നായിരുന്നു ആദ്യ നാമം. അച്ഛനിൽ നിന്നാണ് സംഗീതത്തിൻ്റെ ആദ്യ പാഠങ്ങൾ പഠിച്ചത്. അഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ പിതാവിൻ്റെ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു തുടങ്ങി. 13-ാം വയസ്സിൽ അച്ഛൻ മരിച്ചതോടെ കുടുംബം പോറ്റാൻ വേണ്ടി ലതയ്ക്ക് സിനിമാരംഗത്തേക്ക് വരേണ്ടി വന്നു. പ്രശസ്ത ഗായികയായ ആശാ ഭോസ്‌ലെ (Asha Bhosle) ലതയുടെ ഇളയ സഹോദരിയാണ്.

1942-ൽ ‘കിടി ഹസാൽ’ എന്ന മറാത്തി ചിത്രത്തിൽ ‘നാചു യാ ഗാഥേ’ എന്ന ഗാനമാണ് ആദ്യമായി ആലപിച്ചത്, എങ്കിലും അത് സിനിമയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയില്ല. 1943-ൽ ‘ഗജാബാഹു’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ‘മാതാ ഏക് സപൂത് കി ദുനിയാ ബദൽ ദേ തൂ’ ആണ് ലതയുടെ ആദ്യത്തെ ഹിന്ദി ഗാനം.

🎶 വഴിത്തിരിവായ ഗാനങ്ങളും പ്രശസ്തിയും
1948-ൽ ‘മജ്‌ബൂർ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ, ഗുലാം ഹൈദർ സംഗീതം നൽകിയ ‘മേരാ ദിൽ തോഡാ’ എന്ന ഗാനമാണ് ലതാ മങ്കേഷ്കറെ ഗായികയെന്ന നിലയിൽ ശ്രദ്ധേയയാക്കിയത്. പിന്നീട് പിന്നണി ഗാനരംഗത്ത് ലത തൻ്റേതായ ഒരിടം കണ്ടെത്തി. ബോളിവുഡിൽ ആയിരത്തിലധികം സിനിമകളിൽ അവർ പാടി.

💖 മലയാളത്തിലെ ഒരേയൊരു ഗാനം
മലയാളികൾക്ക് ലതാജിയുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചത് ‘നെല്ല്’ (1974) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ്. രാമു കാര്യാട്ട് സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിലെ, വയലാർ രാമവർമ്മ എഴുതി സലിൽ ചൗധരി ഈണമിട്ട ‘കദളി കൺകദളി ചെങ്കദളി പൂ വേണോ…’ എന്ന ഗാനമാണ് ലതാ മങ്കേഷ്കർ മലയാളത്തിൽ ആലപിച്ച ഒരേയൊരു ഗാനം.

🏆 പുരസ്കാരങ്ങൾ
ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന് നൽകിയ മഹത്തായ സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് നിരവധി ദേശീയ അന്തർദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങൾ ലതാ മങ്കേഷ്കറിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ചില പ്രധാന ബഹുമതികൾ:

ഭാരതരത്‌ന (2001) – ഇന്ത്യയുടെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതി.

പത്മഭൂഷൺ (1969)

പത്മവിഭൂഷൺ (1999)

ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ അവാർഡ് (1989)

മൂന്ന് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ.

ഫ്രാൻസിന്റെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ പുരസ്‌കാരം (‘ഓഫീസർ ഓഫ് ദി നാഷണൽ ഓർഡർ ഓഫ് ദി ലേജിയൻ ഓഫ് ഓണർ’).

1999 മുതൽ 2005 വരെ രാജ്യസഭാംഗമായും അവർ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.